14 KASIM DÜNYA DİYABET GÜNÜ BİLGİ NOTU
Özellikle karbonhidrat içeren besinlerle alınan ve kana geçen şeker (glukoz), pankreas adı verilen organ tarafından salgılanan "insülin" hormonunun etkisiyle vücut hücrelerine girer ve enerji kaynağı olarak kullanılır. Vücudun yeterli miktarda insülin üretememesi veya ürettiği insülini etkili bir şekilde kullanamaması halinde kan şekeri düzeyi yükselir, kronik seyirli “Diyabet” hastalığı ortaya çıkar. Temel olarak üç tipi bulunmaktadır. Tip 1 Diyabet, Tip 2 diyabet ve gebelik döneminde ortaya çıkabilen ve doğumdan sonra genellikle düzelen Gestasyonel Diyabet.
Tip 1 diyabet; bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücreleri yanlışlıkla tahrip etmesi sonucu vücudun insülin üretemediği ya da ürettiği insülinin yetersiz kaldığı durumlarda ortaya çıkar ve ömür boyu devam eder. Genellikle çocukluk ya da gençlik döneminde başlamakla birlikte her yaşta görülebilir.
Tip 2 diyabet ise vücut hücrelerinin insülin hormonuna karşı direnç geliştirmesi veya pankreasın yeterli miktarda insülin üretememesi sonucunda kandaki şeker (glikoz) seviyesinin kronik olarak yükselmesiyle seyreden bir metabolizma hastalığıdır. Tüm diyabet vakalarının %90’ından fazlasını oluşturur.
Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) verilerine göre dünyada 589 milyon yetişkin diyabetle yaşamaktadır. Her 10 kişiden 4’ü ise hastalığından habersizdir. Ülkemizde ise yaklaşık 10 milyon yetişkinin diyabetli olduğu tahmin edilmektedir, diyabet tanısı olan çocuk sayısı ise 30 bin civarındadır.
Diyabet hastalığının kontrol altına alınamaması halinde yüksek kan şekeri düzeyi hayati organları etkiler ve zaman içerisinde kalıcı hasarlar oluşturur. Kalp krizi ve inme riski artar, böbrek yetmezliği oluşur, görme kaybı yaşanır, sinir hasarı gelişir, diyabetik ayak oluşur. Bu haliyle diyabet dünya genelinde olduğu gibi Ülkemizde de engellilik ve erken ölümlerin önde gelen nedenleri arasında yer almaktadır.
Bu nedenlerden dolayı insülinin kâşiflerinden olan Frederick Banting’in doğum günü olan 14 Kasım, “Dünya Diyabet Günü” olarak belirlenmiş ve her yıl diyabet konusundaki farkındalığın artırılmasına yönelik etkinliklerle değerlendirilmektedir. Uluslararası Diyabet Federasyonu ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından bu yılın temasının diyabette erken harekete geçmek olmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir. Bakanlığımız tarafından da bu yılın teması “Diyabeti Erken Fark Et, Hemen Harekete Geç!” olarak belirlenmiştir.